Қазақстанның энергетикалық нысандарын қорғау үшін AI және ұшқышсыз ұшуға қарсы жүйелер енгізілетін болады

Қазақстанда жасанды интеллект, киберқорғаныс жүйелері мен ұшқышсыз ұшақтарды анықтау және жолын кесу технологиялары арқылы отын-энергетикалық кешен (ОЭК) объектілерін қорғауды күшейту жоспарлануда. Бұл туралы Үкімет отырысында Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов мәлімдеді. Негізгі жобалардың бірі отын-энергетика секторының киберфизикалық тұрақтылығы саласындағы озық әзірлемелер орталығы ACR орталығы болмақ. Оның миссиясы маңызды энергетикалық инфрақұрылымды цифрлық және физикалық қорғауды біріктіру болып табылады. Бірінші бағыт аясында орталық киберқауіптерді анықтаумен, технологиялық жүйелерді қорғаумен және мамандарды кибершабуылдарға қарсы әрекет ету үшін оқытумен айналысады. Екінші бағыт объектілердің физикалық қауіпсіздігіне қатысты – атап айтқанда, ұшқышсыз ұшу аппараттарын анықтау және жолын кесумен. Отын-энергетика саласын цифрландыру жоспарына сәйкес, ACR орталығын іске қосу 2027 жылдың қазан айына жоспарланған. Орталық кибер сынақ полигонын құруды, тәжірибелік үлгілер мен әдістерді әзірлеуді, сондай-ақ энергетикалық инфрақұрылымды кибер инциденттерден, технологиялық ақаулардан және басқа да тәуекелдерден қорғау бойынша нормативтік құқықтық актілерді қалыптастыруды көздейді. Сонымен қатар, Энергетика министрлігі AI көмегімен 45 жобадан тұратын портфельді қалыптастыруда. Газ өнеркәсібінде газды тұтынуды болжау үшін технологиялар қолданылады - болжамның болжамды дәлдігі 86% жетеді. Мұнай-газ секторында күтілетін дәлдік 85%-ға дейін болатын мұнай өнімдерінің айналымын талдау және жоспарлау үшін АИ қолдану жоспарлануда. Электр энергетикасында жасанды интеллект технологиялары, атап айтқанда, өнеркәсіптік қауіпсіздікті жақсарту үшін қарастырылуда. Цифрлық шешімдерді енгізу отын-энергетика нысандарындағы апатты 25%-ға, ал энергия ресурстарын жоғалтуды 90%-ға төмендетеді деп күтілуде. Цифрландырудың жалпы экономикалық тиімділігі жылына шамамен 23 млрд теңгеге бағаланады. Бұл ретте өнеркәсіптік қауіпсіздікте АИ қолдану өндірістік оқиғалардың санын 78%-ға дейін төмендетуі тиіс. Тағы бір бағыт энергетика және мұнай-газ нысандарының цифрлық егіздерін құру болмақ. Олар инфрақұрылымның жұмысын модельдеуге, оның жағдайын бақылауға, ықтимал тәуекелдерді болжауға және деректер негізінде шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Мұнай-газ саласында қазірдің өзінде «Ембімұнайгаз» АҚ кен орнының цифрлық егізін құру бойынша пилоттық жоба жүзеге асырылуда. Сонымен қатар, Энергетика министрлігі мұнай мен мұнай өнімдерін өндіруден бастап жанар-жағармай құю бекеттерінде түпкілікті сатуға дейін – түпкілікті цифрлық есепке алуды енгізуді жоспарлап отыр. Жүйе энергия ресурстарының қозғалысын қадағалауды қамтамасыз етуі керек, ал АИ мұнай өнімдерінің айналымын талдау және тұтынуды болжау үшін пайдаланылатын болады. Бұл сондай-ақ ресурстарды ысырап етуді азайтуға және саланың ашықтығын арттыруға көмектесуі керек. Жалпы, отын-энергетикалық кешеннің цифрлық трансформациясы бірнеше жылға созылады деп күтілуде. 2029 жылға қарай Энергетика министрлігі салалық басқаруды деректерді және автоматтандырылған аналитиканы көбірек пайдалануға ауыстыру үшін цифрлық егіздерді, AI шешімдерін, онлайн бақылау және киберфизикалық қауіпсіздік жүйелерін кеңейтуді жоспарлап отыр.