Бір палаталы Қазақстан Құрылтайының бірінші шақырылымы тек конституциялық реформа ғана емес, сонымен қатар технологиялық экспериментке өтініш болды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев заң шығару процесіне жасанды интеллект енгізуді бұйырды, ал мандаттардың абсолютті көпшілігін алған «Әділет» партиясы бастапқыда өз науқанын цифрлық күн тәртібіне айналдырды. Сандар мен нұсқаулардың астарында не жатқанын анықтап көрейік, деп хабарлайды Tech-news.
Екі палатадан бір палатаға: реформа контексі
2026 жылы 15 наурызда Қазақстанда жалпыхалықтық референдум өтті, оның нәтижесінде жаңа Конституция қабылданды – ол 1 шілдеде күшіне енді.Негізгі өзгерістердің бірі – Сенаттың таратылуы және екі палаталы парламенттен бір палаталы Құрылтайға көшуі.
2026 жылы 23 тамызда Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы өтті. Дауыс беруге 12,6 миллион сайлаушының 9,35 миллионнан астамы қатысып, сайлаушылардың 74,08 пайызын құрады. 145 депутаттық мандатқа жеті партияның 545 кандидаты бақ сынаса, бір орынға шамамен 4 адам бақ сынады.
Бес партия бес пайыздық кедергіні еңсеріп, мандаттар келесідей бөлінді:
Кеш Мандат
«Әділет» 110
«Ауыл» кеші 10
«Республика» партиясы 9
«Ақ жол» демократиялық партиясы 8
Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы 8
Президент тапсырмасы: заң шығарудағы жасанды интеллект
Парламент палаталарының соңғы бірлескен отырысында Құрылтайға жол бермес бұрын Тоқаев таяу жылдары жұмыс істеуі тиіс тетіктерді атап өтті: заңсыз алынған активтерді қайтарудан бастап АИ-ді реттеуге дейін. Кейін жаңа Құрылтайда сөз сөйлеген президент бұл тақырыпқа нақтырақ тоқталды.
Мемлекет басшысы заң шығару жұмыстарында тікелей жасанды интеллект технологияларын белсендірек пайдалануды тапсырды. Оның бастамасымен «Электрондық Парламент» ақпараттық жүйесі әзірленуде, ол цифрлық заң шығару құралдарын бір платформаға біріктіріп, құқықтық тәуекелдерді профилактикалық сәйкестендіруді қамтамасыз етуі тиіс, яғни жүйе заң жобаларындағы қайшылықтар мен олқылықтарды олар қабылданғанға дейін «кіріс кезінде» табуы тиіс.
Мемлекеттік органдарға депутаттармен бірлесіп, тұғырнаманы Құрылтай жұмысына тезірек енгізу тапсырылды. Президент бұл мәселеде бюрократиялық кідіріс пен салғырттыққа жол беруге болмайтынын, стратегиялық маңызы бар заң жобалары мамандандырылған қоғамдастықтың қатысуымен міндетті сараптамадан өтуді қажет ететінін бөлек атап өтті.
«Әділет»: өзіндік анықтамасы бойынша цифрлық партия
Құрылтай жұмысында АИ-ге баса назар аудару «Әділет» партиясының сайлауалды бағдарламасы – «Әділет болашақ үшін» сәйкес келді (және негізінен белгіленді). Бөлек бөлім цифрландыру мен жасанды интеллектке арналған, ал партиялық тізімде IT мамандары бар. Бағдарламаның цифрлық блогының негізгі нүктелері:
Бес жыл ішінде 5 миллион қазақстандықты жасанды интеллект дағдыларына үйрету;
AI хабын құру – АИ индустриясын дамытудың құзыретті орталығы;
Мемлекеттік аппараттағы стандартты процестерді 30%-ға дейін автоматтандыру;
«Есту қабілеті» қызметтерін дамыту – eGo жаңғырту
