Соңғы екі жылда жасанды интеллект әлемдегі басты инвестициялық тақырыптардың біріне айналды. Технологиялық компаниялар алпауыт AI кластерлерінің құрылысын жариялауда, үкіметтер ұлттық бағдарламаларды іске қосуда және есептеу инфрақұрылымына инвестициялар жүздеген миллиард доллармен өлшенеді. Бір қарағанда, бұл бәйгедегі басты шектеу – ақша сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ керісінше барған сайын анық бола бастады: капиталды табуға болады, бірақ инфрақұрылымды табу әлдеқайда қиын. Қазіргі заманғы AI жобасы алгоритмнен немесе тіпті чиптерді сатып алудан басталмайды. Ол әлдеқайда әсерлі емес сұрақтардан басталады: ондаған немесе жүздеген мегаватт электр энергиясын қайдан алуға болады, желілерге қалай тез қосылуға болады, объектіні қайда орналастыру керек, оны қалай салқындату керек, жақын жерде магистральдық байланыс арналары бар ма және учаскені инженерлік дайындауға қанша жыл қажет. Дәл осы факторлар AI нарығының жаңа шектеушісі болады. Халықаралық энергетика агенттігінің бағалауынша, деректер орталықтары 2024 жылы шамамен 415 ТВт/сағ электр энергиясын немесе дүние жүзіндегі жалпы энергияның шамамен 1,5%-ын тұтынады. 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш екі еседен астам 945 ТВт сағ құрауы мүмкін, бұл Жапонияның ағымдағы жылдық электр энергиясын тұтынуымен салыстыруға болады. IEA типтік AI-орталық деректер орталығы 100 мың үй шаруашылығындағыдай көп энергияны қажет ететінін, ал салынып жатқан ең ірі нысандар 20 есе көп энергияны қажет ететінін атап өтеді. Басқаша айтқанда, AI кластері жай ғана АТ объектісі болудан қалды. Өзінің энергетикалық профилі бойынша ол барған сайын ірі өнеркәсіптік кәсіпорынға ұқсайды. Мәселе мынада, энергетикалық инфрақұрылым есептеу сұранысымен бірдей қарқынмен масштабталмайды. Үлгіні құруға, қаржыландыруды тартуға немесе сервер сыйымдылығын салыстырмалы түрде жылдам жалға алуға болады. Бірақ қосалқы станцияны салу, желілерді нығайту, қосылымдарды алу және тұрақты электр қуатын қамтамасыз ету жылдарды алады. IEA мәліметтері бойынша, жоспарланған деректер орталықтарының шамамен 20% электр желісінің шектеулеріне байланысты кідіріс қаупіне тап болуы мүмкін. Экономикасы дамыған елдерде жаңа электр беру желілерін салуға 4-8 жыл қажет болуы мүмкін, оның ішінде трансформаторлар мен кабельдерді қоса алғанда, маңызды жабдықтарды жеткізу мерзімі соңғы үш жылда екі есеге артады. Классикалық деректер орталығының хабтары - Лондон, Франкфурт, Амстердам, Дублин, Сингапур - бұрыннан цифрлық инфрақұрылым үшін табиғи сайттар болып саналады. Бірақ бүгінде олар өсудің физикалық шектеулеріне тап болады. CBRE агенттігінің сарапшылары Global Data Center Trends 2025 баяндамасында электр қуатының жетіспеушілігі негізгі нарықтардағы деректер орталықтарының дамуына негізгі кедергі болып қала беретінін жазады. Осының аясында 2025 жылдың бірінші тоқсанында әлемдегі бос қуаттың үлесі 6,6%-ға дейін төмендеді және сұраныс жаңа қондырғылар іске қосылғаннан тезірек өсуде. Еуропадағы жағдай әсіресе маңызды. Лондонда Батыс Лондон аймағындағы таңдалған жаңа жобалар 2030 жылға дейін және одан кейінгі уақытқа дейін қосалқы станцияларды жаңартуды күтуі мүмкін. Франкфуртте операторлар бос энергия сыйымдылығын іздеу үшін дәстүрлі бұлт қолжетімді аймақтарынан 50-65 км көшуге мәжбүр. Сингапурда бос қуаттылық үлесі 2% деңгейінде сақталады, ал жаңа қондырғыларды енгізу экологиялық және нормативтік талаптармен шектеледі. Осыған байланысты сұраныс бірте-бірте көршілес нарықтарға, соның ішінде Малайзиялық Джохорға ағылуда, мұнда жер мен энергия қуатын табу оңайырақ, ал орналастыру құны айтарлықтай төмен. Нәтижесінде, сала бірте-бірте «қай жерде орналасу жақсы» логикасынан «қисынды уақытта қуатты қайдан алуға болады» логикасына ауысады. Есептеу тығыздығы неғұрлым жоғары болса, жабдық соғұрлым көп жылу шығарады. Бұл әсіресе AI жұмыс жүктемелері үшін өте маңызды: GPU серверлері бар тіректер дәстүрлі кәсіпорын серверлеріне қарағанда басқа инженерлік архитектураны қажет етеді. Кейбір аймақтарда шектеу - су, басқаларында ауаны салқындату үшін электр энергиясының құны, басқаларында мұндай жылу жүктемесіне төтеп бере алатын нысанды салудың физикалық мүмкіндігі. Бұған телекоммуникациялық инфрақұрылымды құруға қатысты мәселелер қосылды. Жасанды интеллект кластерлері вакуумда болмайды: оларға халықаралық байланыс арналары, төмен кідіріс, резервтеу және үлкен нарықтарға қол жеткізу қажет. Сондықтан, қазіргі заманғы деректер орталығы енді серверлері бар ғимарат емес, бос энергия қуатынсыз, озық телекоммуникацияларды, күрделі инженерлік шешімдерді және қолайлы әзірлеу алаңдарынсыз құру мүмкін емес күрделі инфрақұрылымдық нысан. Жарияланған және іске асырылған AI жобалары арасындағы негізгі сәйкессіздік дәл осы жерде туындайды. Алдағы жылдары көптеген хабарландырулар қайта қаралады, ауыстырылады немесе басқа географияға енгізіледі. Жасанды интеллектке қызығушылық төмендейтіндіктен емес. Капитал таусылатындықтан емес. Бірақ физикалық инфрақұрылым нарықтың амбицияларына қарағанда баяу дамып келе жатқандықтан. Тіпті ірі технологиялық компаниялар инфрақұрылымдық жобалардың кестелері мен географиясын дәлірек қарай бастады. Мысалы, 2025 жылы TD Cowen сарапшылары Microsoft корпорациясының деректер орталығын бірнеше жүз мегаваттқа жалға беру келісімдерінің бір бөлігін жойғанын немесе қайта қарағанын хабарлады; Бұл туралы Barron's және New York Post жазды. Сонымен қатар, Microsoft-тың өзі AI инфрақұрылымына ірі инвестициялар туралы жариялауды жалғастырды, бұл бағыттан бас тартуды емес, уақытты, географияны және орналастыру форматтарын прагматикалық шолуды көрсетеді. Егер бұрын компаниялар белгіленген цифрлық хабтарға көшуге ұмтылса, қазір басты назар кем дегенде төрт критерийге сәйкес келетін жаңа орындарға ауысуда: қолайлы жер учаскелерінің болуы, бос электр қуаты (немесе оны жылдам арттыру мүмкіндігі), желіге қосылу және деректер орталығының қалыпты жұмыс істеуі үшін қажетті инфрақұрылымды жылдам орналастыру мүмкіндігі. Мұндай нарықтар үшін мүмкіндіктер терезесі ашылады және Қазақстан осы санатқа жатады. Ел Еуропа мен Азияның ірі нарықтарының арасында орналасқан, инфрақұрылым үшін айтарлықтай аумақтарға ие және энергетикалық қуаттарды дамыту әлеуетін сақтайды. Сонымен қатар, аймақ бірте-бірте есептеуіш ресурстарды орналастыру үшін балама сайттарды іздейтін халықаралық компанияларға көбірек көрінуде. Астанада халықаралық баспасөзде Орталық Азиядағы ең ірі деректер орталығы және аймақтағы бірінші деңгейлі IV деректер орталығы ретінде сипатталған нысан Астанада салынып жатыр. Economic Times басылымының хабарлауынша, жоба 4 мың серверлік тірекке арналған, бұл Қазақстанның қазіргі есептеу мүмкіндігін екі еседен астам арттырады, 3,8 мың тірекке бағаланады. Компанияның айтуынша, бірінші Akashi модулі іске қосылғанға дейін 125% -дан астам сақталған. Бұл сұраныстың сипатын көрсетеді: нарыққа болашақ қуаттар туралы презентациялар қажет емес, жабдықты орналастыруға және өсуді жоспарлауға болатын нақты сайттар қажет. Мұндай жобалардың маңыздылығы жергілікті нарықтан да асып түседі. Халықаралық клиенттер үшін Қазақстан Франкфурт, Лондон немесе Сингапурды алмастыратын ел емес, қосымша инфрақұрылымдық қолдау бола алады – әсіресе қуаттылықтың қолжетімділігі, аймақтық байланыс, артықшылық және географияны әртараптандыру маңызды болып табылатын тапсырмалар үшін. Болашақтың жаһандық AI инфрақұрылымы шамадан тыс жүктелген бірнеше хабта ғана шоғырланбауы мүмкін. Ол көбірек таралатын болады. Кейбір жүктемелер мен есептеу қуаты ірі қаржы және технологиялық орталықтардың жанында қалады. Кейбіреулер энергияны, жерді, салқындатуды және іске қосу уақытын қамтамасыз ету оңайырақ жерлерге барады. Сондықтан қайда салу керек деген сұрақ қандай чиптерге сену керек деген сұрақ сияқты маңызды болады. AI болашағы модельдердің сапасымен және GPU серверлерінің өнімділігімен ғана анықталмайды. Бұл барған сайын қарапайым нәрселерге байланысты: қол жетімді мегаватттарға, қол жетімді учаскелерге, суға, қосалқы станцияларға, оптикаға, рұқсаттар мен жобаны жұмыс істейтін нысанға айналдыра алатын инженерлік топтар. Бұл қазіргі AI бумының негізгі парадоксы. Есептеу қуатына сұраныс бұрын-соңды мұндай жоғары болған емес. Бірақ бұрын-соңды сандық индустрия соншама физикалық шектеулерге тәуелді болған емес. Сондықтан жарияланған AI жобаларының едәуір бөлігі қағаз жүзінде қалады. Жеңімпаздар өз жоспарларын қаттырақ жариялағандар емес, толық инфрақұрылым тізбегін: энергияны, жерді, салқындатуды, коммуникацияларды және пайдалануды жылдам құрастыра алатындар болады. Жасанды интеллект дәуірінде жаһандық экономикадағы жаңа тапшылыққа айналып жатқан тек чиптер ғана емес. Мегаваттар жаңа тапшылыққа айналуда.